'Oorlog en vrede' van Tolstoj: de lange versie
Oorlog en Vrede set
L.N. Tolstoj & Tolstoj
In 2006 bracht uitgeverij Van Oorschot het ruim 1.500 bladzijden lange boek 'Oorlog en vrede' in twee delen uit, de volledige versie van het meesterwerk van de Russische schrijver Lev Tolstoj (1828–1910).
Eerder verscheen in 2005 vertaling van een kleine 1.000 pagina's bij Ambo en ook Rainbow Pockets waagde zich een paar jaar daarvoor aan een uitgave.
Tolstoj schreef 'Oorlog en vrede' in de jaren zestig van de 19de eeuw, een halve eeuw na de gebeurtenissen die hij in zijn historische roman beschrijft.
Slavist Karel van het Reve noemt de stijl van Tolstoj in zijn 'Geschiedenis van de Russische literatuur' (1985) terecht 'eenvoudig en naïef'. Ook zijn verwijt dat de verhaallijnen enigszins voorspelbaar zijn klopt.
'Oorlog en vrede' begint midden 1805 en eindigt in 1819, maar het zwaartepunt ligt vooral op het dramatische jaar 1812. Daarin trok de Franse keizer Napoleon met een enorm leger op naar Moskou.
De Russen brachten ook een groot leger op de been. Ze trokken zich voornamelijk richting Moskou terug en werden een paar keer verslagen. Vooral de Slag bij Borodino is berucht geworden.
Daar sneuvelden op één dag zo gigantisch veel soldaten dat dit record pas een eeuw later in de Eerste Wereldoorlog bij de Slag aan de Somme (1916) werd overtroffen. De Russen gaven na deze slag Moskou op en trokken zich ten zuiden van de stad terug.
Moskou werd ingenomen door de Fransen. Maar de stad werd in brand gestoken en het enorme leger van Napoleon moest door de barre winter weer naar Frankrijk terug.
Het Russische leger jaagde de Fransen de grens weer over, zonder er serieuze confrontaties mee aan te gaan. Er bleef niet veel over van Napoleons leger, dat onderweg geteisterd werd door kou, honger en kleine snelle Russische aanvallen.
Volgens het nuttige nawoord van vertaalsters Marja Wiebes en Yolanda Bloemen komen er ongeveer 580 personages in het boek voor. Vooral in het begin van 'Oorlog en Vrede' kost het enige inspanning om te onthouden wie ook al weer wie is.
De belangrijkste personages uit het boek zijn de leden van een aantal Russische families, met name de Bolkonski's en de Rostovs. Deze adelijke families komen uit de hoogste kringen en kennen elkaar uit de elitaire circuits uit St. Petersburg en Moskou.
Tolstoj vertelt deze periode uit de Russische geschiedenis vooral aan de hand van een paar hoofdpersonages, die volgens het nawoord van Wiebes en Bloemen gedeeltelijk gebaseerd zijn op zijn eigen familie (en op Tolstoj zelf).
De meest uitgewerkte personen zijn de naïeve chaotische Pierre Bezoechov, de driftige goklustige Nikolaj Rostov en de koele rationele Andrej Bolkonski.
In vrouwen is de conservatieve Tolstoj minder sterk, hoewel het belangrijke personage Natasja Rostov in de buurt komt van de eerder genoemde mannelijke personages.
De belevenissen van deze hoofdpersonen tegen de achtergrond van de Russische geschiedenis en hun onderlinge verhoudingen en meningsverschillen vormen kracht van het boek.
Erg mooi zijn de beschrijvingen van de veldslagen bij Austerlitz (1805) en Borodino (1812). Tolstoj kende uit eigen ervaring (hij vocht in de Krimoorlog van 1854-1856) de totale chaos, het beperkte overzicht van de legeraanvoerders en de logistieke problemen die bij een veldslag horen.
Zeer prettig in deze uitgave van 'Oorlog en vrede' zijn de lijstjes met hoofdpersonen aan de binnenkant van de kaft, de lijst met historische personen, de landkaarten, de zeer bekopte beschrijving van de inhoud en de aantekeningen (een notenapparaat) en het nawoord.
Een minpunt van de uitgebreide versie is de visie van Tolstoj op geschiedenis, die vooral aan het einde van het boek in de langdradige tweede epiloog te vinden is.
Historicus Adam Zamoyski schrijft in zijn 'Moscow 1812' (2004) dat Tolstoj in 'Oorlog en vrede' helden maakt van de boerenstad en de lage adel die trouw zijn aan Russische waarden. Zij redden Rusland van de Fransen en niet de cultureel verfranste hoge adel.
De grote boef is Napoleon, tsaar Alexander is een zeer edelmoedig man, maar de grote held van Tolstoj is de oude veldmaarschalk Koetoezov die tegen de zin van het hof en zijn staf de Fransen zoveel mogelijk ontwijkt en Moskou opgeeft.
Zamoyski is in zijn uitmuntende 'Moscow 1812' aanzienlijk minder vleiend over de trage ineffective veldmaarschalk. Aan de andere kant meent hij dat Tolstoj zijn historische huiswerk goed gedaan heeft.
Oordeel: ****
Oorlog en vrede
L.N. Tolstoj
