'The god delusion': cursus atheïsme van Dawkins

The God Delusion
Richard Dawkins

Bent u religieus opgevoed? En bent u ongelukkig met uw geloof? Twijfelt u over het bestaan god? Of vindt u de daden die in naam van uw geloof worden begaan onverteerbaar? Dan is er een alternatief: het atheïsme.

Op deze wijze legt de Britse evolutiebioloog Richard Dawkins in zijn inleiding uit waarom hij het boek 'The god delusion' ('God als misvatting') heeft geschreven. Het is een soort zelfhulpboek om het geloof los te laten.

Dawkins laat er geen gras over groeien. Hij betoogt dat agnostisme geen alternatief is voor atheïsme, dat de argumenten voor het bestaan van god door theologen en filosofen uitermate zwak zijn, en dat god bijna 100% zeker niet bestaat.

Daarnaast maakt Dawkins gehakt van het idee dat religie een goede invloed heeft op mensen, wijst hij op de vele tegenstrijdigheden in de bijbel en probeert hij te verklaren waarom zoveel mensen religieus zijn.

Ook wijst Dawkins op de remmende invloed die religie op wetenschap kan hebben, gaat hij in op de de daden van de 'atheïsten' Stalin en Hitler, en is hij zeer kritisch over de grote politieke invloed van de christelijke fundamentalisten in Amerika.

Bovenal is 'The god delusion' een zeer vlot geschreven en geestig boek. Het is een lang en boeiend college, dat sterk leunt op de Darwinistische ideeën van Dawkins. Enige voorkennis van zijn wetenschappelijk ideeën is meegenomen.

Over de invloed van godsdienst op bloedige zelfmoordmissies van religieuze fanatici vond Dawkins de volgende citaten:
'Those who can make you believe absurdities can make you commit atrocities.' (Voltaire)
'Many people would sooner die than think. In fact they do.' (Bertrand Russell)

Lees ook over de strijd om van Albert Einstein postuum een (on)gelovige te maken, de invloed in de wetenschap van de christelijke Templeton Foundation en de bij voorbaat kansloze missie voor het Amerikaanse presidentschap van de openlijk atheïstische kandidaat.

'The god delusion' kan gelezen worden door gelovigen die van hun geloof af willen en door gelovigen die hun geloof op de proef willen stellen.

Voor atheïsten (en agnosten) is het een praktisch boek om de argumenten voor het atheïsme eens op een rijtje te zien staan.

Oordeel: *****

GOD als misvatting
Richard Dawkins

'Oorlog en vrede' van Tolstoj: de lange versie

Oorlog en Vrede set
L.N. Tolstoj & Tolstoj

In 2006 bracht uitgeverij Van Oorschot het ruim 1.500 bladzijden lange boek 'Oorlog en vrede' in twee delen uit, de volledige versie van het meesterwerk van de Russische schrijver Lev Tolstoj (1828–1910).

Eerder verscheen in 2005 vertaling van een kleine 1.000 pagina's bij Ambo en ook Rainbow Pockets waagde zich een paar jaar daarvoor aan een uitgave.

Tolstoj schreef 'Oorlog en vrede' in de jaren zestig van de 19de eeuw, een halve eeuw na de gebeurtenissen die hij in zijn historische roman beschrijft.

Slavist Karel van het Reve noemt de stijl van Tolstoj in zijn 'Geschiedenis van de Russische literatuur' (1985) terecht 'eenvoudig en naïef'. Ook zijn verwijt dat de verhaallijnen enigszins voorspelbaar zijn klopt.

'Oorlog en vrede' begint midden 1805 en eindigt in 1819, maar het zwaartepunt ligt vooral op het dramatische jaar 1812. Daarin trok de Franse keizer Napoleon met een enorm leger op naar Moskou.

De Russen brachten ook een groot leger op de been. Ze trokken zich voornamelijk richting Moskou terug en werden een paar keer verslagen. Vooral de Slag bij Borodino is berucht geworden.

Daar sneuvelden op één dag zo gigantisch veel soldaten dat dit record pas een eeuw later in de Eerste Wereldoorlog bij de Slag aan de Somme (1916) werd overtroffen. De Russen gaven na deze slag Moskou op en trokken zich ten zuiden van de stad terug.

Moskou werd ingenomen door de Fransen. Maar de stad werd in brand gestoken en het enorme leger van Napoleon moest door de barre winter weer naar Frankrijk terug.

Het Russische leger jaagde de Fransen de grens weer over, zonder er serieuze confrontaties mee aan te gaan. Er bleef niet veel over van Napoleons leger, dat onderweg geteisterd werd door kou, honger en kleine snelle Russische aanvallen.

Volgens het nuttige nawoord van vertaalsters Marja Wiebes en Yolanda Bloemen komen er ongeveer 580 personages in het boek voor. Vooral in het begin van 'Oorlog en Vrede' kost het enige inspanning om te onthouden wie ook al weer wie is.

De belangrijkste personages uit het boek zijn de leden van een aantal Russische families, met name de Bolkonski's en de Rostovs. Deze adelijke families komen uit de hoogste kringen en kennen elkaar uit de elitaire circuits uit St. Petersburg en Moskou.

Tolstoj vertelt deze periode uit de Russische geschiedenis vooral aan de hand van een paar hoofdpersonages, die volgens het nawoord van Wiebes en Bloemen gedeeltelijk gebaseerd zijn op zijn eigen familie (en op Tolstoj zelf).

De meest uitgewerkte personen zijn de naïeve chaotische Pierre Bezoechov, de driftige goklustige Nikolaj Rostov en de koele rationele Andrej Bolkonski.

In vrouwen is de conservatieve Tolstoj minder sterk, hoewel het belangrijke personage Natasja Rostov in de buurt komt van de eerder genoemde mannelijke personages.

De belevenissen van deze hoofdpersonen tegen de achtergrond van de Russische geschiedenis en hun onderlinge verhoudingen en meningsverschillen vormen kracht van het boek.

Erg mooi zijn de beschrijvingen van de veldslagen bij Austerlitz (1805) en Borodino (1812). Tolstoj kende uit eigen ervaring (hij vocht in de Krimoorlog van 1854-1856) de totale chaos, het beperkte overzicht van de legeraanvoerders en de logistieke problemen die bij een veldslag horen.

Zeer prettig in deze uitgave van 'Oorlog en vrede' zijn de lijstjes met hoofdpersonen aan de binnenkant van de kaft, de lijst met historische personen, de landkaarten, de zeer bekopte beschrijving van de inhoud en de aantekeningen (een notenapparaat) en het nawoord.

Een minpunt van de uitgebreide versie is de visie van Tolstoj op geschiedenis, die vooral aan het einde van het boek in de langdradige tweede epiloog te vinden is.

Historicus Adam Zamoyski schrijft in zijn 'Moscow 1812' (2004) dat Tolstoj in 'Oorlog en vrede' helden maakt van de boerenstad en de lage adel die trouw zijn aan Russische waarden. Zij redden Rusland van de Fransen en niet de cultureel verfranste hoge adel.

De grote boef is Napoleon, tsaar Alexander is een zeer edelmoedig man, maar de grote held van Tolstoj is de oude veldmaarschalk Koetoezov die tegen de zin van het hof en zijn staf de Fransen zoveel mogelijk ontwijkt en Moskou opgeeft.

Zamoyski is in zijn uitmuntende 'Moscow 1812' aanzienlijk minder vleiend over de trage ineffective veldmaarschalk. Aan de andere kant meent hij dat Tolstoj zijn historische huiswerk goed gedaan heeft.

Oordeel: ****

Oorlog en vrede
L.N. Tolstoj

1812
Adam Zamoyski

Somerset Maugham: schrijver als spion in WO I

De Britten kennen een traditie van schrijvers die voor hun land spioneerden. John le Carré en Ian Fleming (van James Bond) zijn ongetwijfeld de bekendsten, maar ook een Graham Greene werkte een tijdje voor de Britse geheime dienst.

Hun schrijverschap was zeer geschikt als dekmantel. Schrijvers konden in het buitenland waar ze moesten spioneren immers aan een boek werken of als journalist actief zijn.

Een klassieker uit de Britse spionageliteratuur is 'Ashenden' (1928) van William Somerset Maugham (1874-1965). De hoofdpersoon is Ashenden, een schrijver van middelbare leeftijd die tijdens de Eerste Wereldoorlog wordt gerekruteerd door de Britse geheime dienst om in neutrale Zwitserland (en later in Rusland) te spioneren.

'Ashenden' is zeer autobiografisch. Somerset Maugham heeft zijn leven als spion in Zwitserland alleen wat gefictionaliseerd in de roman. Net als Ashenden was hij een succesvolle schrijver die veel gereisd had en zijn talen sprak.

Bijzonder is de mislukte missie van Ashenden naar Rusland in 1917. De revolutie had de tsaar al verjaagd en een zwakke regering van Alexander Kerensky in het zadel geholpen. De Britten hadden er belang bij dat deze nieuwe regering tegen de Duitsers oorlog zou blijven voeren.

Maar eind 1917, terwijl Ashenden in Rusland is, plegen de bolsjewieken van Lenin een staatsgreep en sluiten de communisten later in maart 1918 tot afgrijzen van de Britten 'de vrede van Brest-Litovsk' met de Duitsers.

Het bijzondere aan 'Ashenden' is dat Somerset Maugham een weinig romantisch beeld van spionage gaf. Afgezien van een paar interessante gebeurtenissen blijkt het beroep van spion meestal een nogal saaie aangelegenheid te zijn.

Daarmee heeft Somerset Maugham in 'Ashenden' een romanfiguur in het spionage-genre geschapen die schrijvers als John le Carré en Graham Greene heeft geïnspireerd.

Oordeel: ****

Dissidente DDR-dichter in een web van leugens

Stefan Vogel is een dissidente dichter uit Oost-Duitsland, die in de jaren tachtig door de DDR-autoriteiten het land is uitgezet. De jonge Vogel vertrok met zijn vrouw Inge naar New York, waar hij dankzij zijn status van opstandige schrijver zijn plaats vindt in dissidente kringen in ballingschap.

De werkelijkheid zit echter iets anders in elkaar. Vogel voelt zich vele jaren na zijn verbanning door omstandigheden gedwongen zijn versie van zijn levensverhaal voor zijn vrouw, een Oost-Duitse actrice, op papier te zetten.

De val van het Europese communisme rond 1990 heeft zijn dissidente status inmiddels waardeloos gemaakt. Amerika, waarvan Vogel een geïdealiseerd beeld had, is minder prettig geworden nadat de grijze benauwde DDR ten onder is gegaan. Ook voor zijn vrouw is de ballingschap geen succes geworden. Zijn verhaal is geen vrolijke terugblik.

Vogel schrijft over zijn relatief elitaire jeugd in Berlijn en hoe hij daar door toeval in artistieke dissidente kringen terecht kwam. Daar ontmoette hij ook Inge, op wie hij zeer verliefd werd.

Deze schrijvers, dichters en acteurs werden intensief door de gevreesde geheime dienst Stasi in de gaten gehouden. Maar ze zijn niet alleen slachtoffer van de Stasi, een deel van hen gebruikt in ruil voor verraad de geheime dienst om zichzelf te bevoordelen.

Het boek 'Seven Lies' (2006) van James Lasdun beschrijft op indringende wijze hoe Stefan Vogel vanaf zijn jeugd steeds meer in zijn web van leugens vastloopt. Tot zijn afgrijzen ontdekt Vogel bovendien dat hij niet alleen in zijn eigen leugens verstrikt is geraakt, maar ook in die van anderen.

Oordeel: *****


Bestel nu bij bol.com


Seven Lies
James Lasdun

Zeven leugens
James Lasdun