'The god delusion': cursus atheïsme van Dawkins

The God Delusion
Richard Dawkins

Bent u religieus opgevoed? En bent u ongelukkig met uw geloof? Twijfelt u over het bestaan god? Of vindt u de daden die in naam van uw geloof worden begaan onverteerbaar? Dan is er een alternatief: het atheïsme.

Op deze wijze legt de Britse evolutiebioloog Richard Dawkins in zijn inleiding uit waarom hij het boek 'The god delusion' ('God als misvatting') heeft geschreven. Het is een soort zelfhulpboek om het geloof los te laten.

Dawkins laat er geen gras over groeien. Hij betoogt dat agnostisme geen alternatief is voor atheïsme, dat de argumenten voor het bestaan van god door theologen en filosofen uitermate zwak zijn, en dat god bijna 100% zeker niet bestaat.

Daarnaast maakt Dawkins gehakt van het idee dat religie een goede invloed heeft op mensen, wijst hij op de vele tegenstrijdigheden in de bijbel en probeert hij te verklaren waarom zoveel mensen religieus zijn.

Ook wijst Dawkins op de remmende invloed die religie op wetenschap kan hebben, gaat hij in op de de daden van de 'atheïsten' Stalin en Hitler, en is hij zeer kritisch over de grote politieke invloed van de christelijke fundamentalisten in Amerika.

Bovenal is 'The god delusion' een zeer vlot geschreven en geestig boek. Het is een lang en boeiend college, dat sterk leunt op de Darwinistische ideeën van Dawkins. Enige voorkennis van zijn wetenschappelijk ideeën is meegenomen.

Over de invloed van godsdienst op bloedige zelfmoordmissies van religieuze fanatici vond Dawkins de volgende citaten:
'Those who can make you believe absurdities can make you commit atrocities.' (Voltaire)
'Many people would sooner die than think. In fact they do.' (Bertrand Russell)

Lees ook over de strijd om van Albert Einstein postuum een (on)gelovige te maken, de invloed in de wetenschap van de christelijke Templeton Foundation en de bij voorbaat kansloze missie voor het Amerikaanse presidentschap van de openlijk atheïstische kandidaat.

'The god delusion' kan gelezen worden door gelovigen die van hun geloof af willen en door gelovigen die hun geloof op de proef willen stellen.

Voor atheïsten (en agnosten) is het een praktisch boek om de argumenten voor het atheïsme eens op een rijtje te zien staan.

Oordeel: *****

GOD als misvatting
Richard Dawkins

'Oorlog en vrede' van Tolstoj: de lange versie

Oorlog en Vrede set
L.N. Tolstoj & Tolstoj

In 2006 bracht uitgeverij Van Oorschot het ruim 1.500 bladzijden lange boek 'Oorlog en vrede' in twee delen uit, de volledige versie van het meesterwerk van de Russische schrijver Lev Tolstoj (1828–1910).

Eerder verscheen in 2005 vertaling van een kleine 1.000 pagina's bij Ambo en ook Rainbow Pockets waagde zich een paar jaar daarvoor aan een uitgave.

Tolstoj schreef 'Oorlog en vrede' in de jaren zestig van de 19de eeuw, een halve eeuw na de gebeurtenissen die hij in zijn historische roman beschrijft.

Slavist Karel van het Reve noemt de stijl van Tolstoj in zijn 'Geschiedenis van de Russische literatuur' (1985) terecht 'eenvoudig en naïef'. Ook zijn verwijt dat de verhaallijnen enigszins voorspelbaar zijn klopt.

'Oorlog en vrede' begint midden 1805 en eindigt in 1819, maar het zwaartepunt ligt vooral op het dramatische jaar 1812. Daarin trok de Franse keizer Napoleon met een enorm leger op naar Moskou.

De Russen brachten ook een groot leger op de been. Ze trokken zich voornamelijk richting Moskou terug en werden een paar keer verslagen. Vooral de Slag bij Borodino is berucht geworden.

Daar sneuvelden op één dag zo gigantisch veel soldaten dat dit record pas een eeuw later in de Eerste Wereldoorlog bij de Slag aan de Somme (1916) werd overtroffen. De Russen gaven na deze slag Moskou op en trokken zich ten zuiden van de stad terug.

Moskou werd ingenomen door de Fransen. Maar de stad werd in brand gestoken en het enorme leger van Napoleon moest door de barre winter weer naar Frankrijk terug.

Het Russische leger jaagde de Fransen de grens weer over, zonder er serieuze confrontaties mee aan te gaan. Er bleef niet veel over van Napoleons leger, dat onderweg geteisterd werd door kou, honger en kleine snelle Russische aanvallen.

Volgens het nuttige nawoord van vertaalsters Marja Wiebes en Yolanda Bloemen komen er ongeveer 580 personages in het boek voor. Vooral in het begin van 'Oorlog en Vrede' kost het enige inspanning om te onthouden wie ook al weer wie is.

De belangrijkste personages uit het boek zijn de leden van een aantal Russische families, met name de Bolkonski's en de Rostovs. Deze adelijke families komen uit de hoogste kringen en kennen elkaar uit de elitaire circuits uit St. Petersburg en Moskou.

Tolstoj vertelt deze periode uit de Russische geschiedenis vooral aan de hand van een paar hoofdpersonages, die volgens het nawoord van Wiebes en Bloemen gedeeltelijk gebaseerd zijn op zijn eigen familie (en op Tolstoj zelf).

De meest uitgewerkte personen zijn de naïeve chaotische Pierre Bezoechov, de driftige goklustige Nikolaj Rostov en de koele rationele Andrej Bolkonski.

In vrouwen is de conservatieve Tolstoj minder sterk, hoewel het belangrijke personage Natasja Rostov in de buurt komt van de eerder genoemde mannelijke personages.

De belevenissen van deze hoofdpersonen tegen de achtergrond van de Russische geschiedenis en hun onderlinge verhoudingen en meningsverschillen vormen kracht van het boek.

Erg mooi zijn de beschrijvingen van de veldslagen bij Austerlitz (1805) en Borodino (1812). Tolstoj kende uit eigen ervaring (hij vocht in de Krimoorlog van 1854-1856) de totale chaos, het beperkte overzicht van de legeraanvoerders en de logistieke problemen die bij een veldslag horen.

Zeer prettig in deze uitgave van 'Oorlog en vrede' zijn de lijstjes met hoofdpersonen aan de binnenkant van de kaft, de lijst met historische personen, de landkaarten, de zeer bekopte beschrijving van de inhoud en de aantekeningen (een notenapparaat) en het nawoord.

Een minpunt van de uitgebreide versie is de visie van Tolstoj op geschiedenis, die vooral aan het einde van het boek in de langdradige tweede epiloog te vinden is.

Historicus Adam Zamoyski schrijft in zijn 'Moscow 1812' (2004) dat Tolstoj in 'Oorlog en vrede' helden maakt van de boerenstad en de lage adel die trouw zijn aan Russische waarden. Zij redden Rusland van de Fransen en niet de cultureel verfranste hoge adel.

De grote boef is Napoleon, tsaar Alexander is een zeer edelmoedig man, maar de grote held van Tolstoj is de oude veldmaarschalk Koetoezov die tegen de zin van het hof en zijn staf de Fransen zoveel mogelijk ontwijkt en Moskou opgeeft.

Zamoyski is in zijn uitmuntende 'Moscow 1812' aanzienlijk minder vleiend over de trage ineffective veldmaarschalk. Aan de andere kant meent hij dat Tolstoj zijn historische huiswerk goed gedaan heeft.

Oordeel: ****

Oorlog en vrede
L.N. Tolstoj

1812
Adam Zamoyski

Somerset Maugham: schrijver als spion in WO I

De Britten kennen een traditie van schrijvers die voor hun land spioneerden. John le Carré en Ian Fleming (van James Bond) zijn ongetwijfeld de bekendsten, maar ook een Graham Greene werkte een tijdje voor de Britse geheime dienst.

Hun schrijverschap was zeer geschikt als dekmantel. Schrijvers konden in het buitenland waar ze moesten spioneren immers aan een boek werken of als journalist actief zijn.

Een klassieker uit de Britse spionageliteratuur is 'Ashenden' (1928) van William Somerset Maugham (1874-1965). De hoofdpersoon is Ashenden, een schrijver van middelbare leeftijd die tijdens de Eerste Wereldoorlog wordt gerekruteerd door de Britse geheime dienst om in neutrale Zwitserland (en later in Rusland) te spioneren.

'Ashenden' is zeer autobiografisch. Somerset Maugham heeft zijn leven als spion in Zwitserland alleen wat gefictionaliseerd in de roman. Net als Ashenden was hij een succesvolle schrijver die veel gereisd had en zijn talen sprak.

Bijzonder is de mislukte missie van Ashenden naar Rusland in 1917. De revolutie had de tsaar al verjaagd en een zwakke regering van Alexander Kerensky in het zadel geholpen. De Britten hadden er belang bij dat deze nieuwe regering tegen de Duitsers oorlog zou blijven voeren.

Maar eind 1917, terwijl Ashenden in Rusland is, plegen de bolsjewieken van Lenin een staatsgreep en sluiten de communisten later in maart 1918 tot afgrijzen van de Britten 'de vrede van Brest-Litovsk' met de Duitsers.

Het bijzondere aan 'Ashenden' is dat Somerset Maugham een weinig romantisch beeld van spionage gaf. Afgezien van een paar interessante gebeurtenissen blijkt het beroep van spion meestal een nogal saaie aangelegenheid te zijn.

Daarmee heeft Somerset Maugham in 'Ashenden' een romanfiguur in het spionage-genre geschapen die schrijvers als John le Carré en Graham Greene heeft geïnspireerd.

Oordeel: ****

Dissidente DDR-dichter in een web van leugens

Stefan Vogel is een dissidente dichter uit Oost-Duitsland, die in de jaren tachtig door de DDR-autoriteiten het land is uitgezet. De jonge Vogel vertrok met zijn vrouw Inge naar New York, waar hij dankzij zijn status van opstandige schrijver zijn plaats vindt in dissidente kringen in ballingschap.

De werkelijkheid zit echter iets anders in elkaar. Vogel voelt zich vele jaren na zijn verbanning door omstandigheden gedwongen zijn versie van zijn levensverhaal voor zijn vrouw, een Oost-Duitse actrice, op papier te zetten.

De val van het Europese communisme rond 1990 heeft zijn dissidente status inmiddels waardeloos gemaakt. Amerika, waarvan Vogel een geïdealiseerd beeld had, is minder prettig geworden nadat de grijze benauwde DDR ten onder is gegaan. Ook voor zijn vrouw is de ballingschap geen succes geworden. Zijn verhaal is geen vrolijke terugblik.

Vogel schrijft over zijn relatief elitaire jeugd in Berlijn en hoe hij daar door toeval in artistieke dissidente kringen terecht kwam. Daar ontmoette hij ook Inge, op wie hij zeer verliefd werd.

Deze schrijvers, dichters en acteurs werden intensief door de gevreesde geheime dienst Stasi in de gaten gehouden. Maar ze zijn niet alleen slachtoffer van de Stasi, een deel van hen gebruikt in ruil voor verraad de geheime dienst om zichzelf te bevoordelen.

Het boek 'Seven Lies' (2006) van James Lasdun beschrijft op indringende wijze hoe Stefan Vogel vanaf zijn jeugd steeds meer in zijn web van leugens vastloopt. Tot zijn afgrijzen ontdekt Vogel bovendien dat hij niet alleen in zijn eigen leugens verstrikt is geraakt, maar ook in die van anderen.

Oordeel: *****


Bestel nu bij bol.com


Seven Lies
James Lasdun

Zeven leugens
James Lasdun

Website over 'De meester en Margarita' van Boelgakov

De meester en Margarita is het meesterwerk van de Russische schrijver Michail Boelgakov (1891–1940). Tegelijkertijd is het een hoogtepunt uit de Russische literatuur, dat terecht in nieuwe vertalingen en uitgaves blijft verschijnen (bijvoorbeeld bij Penguin).

De roman werd door Boelgakov geschreven in de Sovjet-Unie tijdens de stalinistische dictatuur. De inhoud van het manuscript beviel de autoriteiten niet en het werd pas in 1967 in gecensureerde vorm voor het eerst gepubliceerd.

In De meester en Margarita bezoekt de duivel Moskou. De stad raakt in totale verwarring door de komst van deze Woland en zijn handlangers. De andere hoofrollen in het boek zijn voor een schrijver ('de meester'), zijn geliefde Margarita en de bijbelse figuur Pontius Pilatus.

Voor fans van het boek is er sinds enige tijd een uitgebreide website in het Nederlands (helaas met irritante pop-ups). Er is een enorme hoeveelheid informatie te vinden. Er is ook een aardige Engelse site over The Master and Margarita.

Oordeel (zowel boek als website): *****


Bestel nu bij bol.com


Verzamelde werken / 3 De meester en Margarita
M.A. Boelgakov

Master And Margarita
Mikhail Bulgakov

Detective-serie over Rebus bijna beperkt tot één deel

In 1987 werd het misdaadboek Knots & Crosses van Ian Rankin (1960) gepubliceerd. Het was het eerste boek in een populaire serie over de Schotse politieman John Rebus.

De serie is zelfs zo succesvol dat men er in Edinburgh brood in zag om zogenaamde 'Rebustours' te organiseren, wandelingen langs plaatsen in de stad die voorkomen in de Rebus-boeken.

Rankin had eerder de roman The Flood gepubliceerd en werkte aan de universiteit van Edinburgh aan een dissertatie over het werk van de Schotse schrijfster Muriel Spark.

In een inleiding bij een heruitgave uit 1998 van Knots & Crosses door uitgeverij Orion vertelt Rankin dat hij Rebus aan het einde van het verhaal wilde laten doodgaan. Wanneer hij dat had gedaan was er vroegtijdig een einde gekomen aan dit succesvolle personage.

In diezelfde inleiding heeft Rankin het ook over zijn onervarendheid als detectiveschrijver.

Rankin ging nadat hij de politie een brief had geschreven naar een politiebureau om vragen over het vak van politieman te stellen. Hij werd ontvangen door twee behoedzame agenten die zijn gegevens voor de zekerheid noteerden voor het geval hij een duister motief voor zijn bezoek zou hebben. Hij zag er niet echt als een auteur uit in die tijd.

Knots & Crosses is het verhaal van een seriemoordenaar die het op kinderen heeft voorzien. Zoiets hoort niet te gebeuren in Edinburgh, vinden Rebus en zijn collega's. Ze hebben dan ook erg veel moeite om een patroon in de moorden te vinden.

Omdat Rankin het boek als een eenling zag, zit Knots & Crosses nogal overvol met ideeën. Rebus (de naam is al een grap van de auteur) is een tamelijk gecompliceerde figuur met een nogal aparte achtergrond die in het boek ruimschoots aan bod komt.

Daarnaast is het boek zeer geïnspireerd door de The Strange Case of Dr. Jekkyl and Mr. Hyde (1886) van de Schotse schrijver Robert Louis Stevenson.

Dat werd naar de smaak van Rankin zo slecht opgepikt door de recensenten, dat hij zijn tweede Rebus-boek de titel Hide & Seek [Hide van Mr. Hyde] gaf en dat opende met een citaat uit The Strange Case of Dr. Jekkyl and Mr. Hyde.

Oordeel: ***



Bestel nu bij bol.com


Knots And Crosses
Ian Rankin

Boek Peter Pan kent geen Disney-sfeer

De bekende Disney-film over Peter Pan uit 1953 is zoals de meeste Disney-producties grappig en zoet, maar het boek waarop de film is gebaseerd is totaal anders.

De schrijver van het boek was de Brit J.M. Barrie (1860-1937), die voordat hij Peter Pan publiceerde al zeer bekend was.

Maar zijn verhaal over de jongen die nooit op wil groeien en met zijn 'Lost Boys' in 'Neverland' woont maakte hem onsterfelijk.

De figuur van Peter Pan kwam voor het eerst voor in een boek dat Barrie speciaal voor de kinderen van een bevriende familie had gemaakt, The Little White Bird (1902).

In 1904 gebruikte Barrie Peter Pan voor een toneelstuk. In 1911 verscheen het boek Peter Pan in de vorm waarin het nog steeds wordt gepubliceerd.

Daarin is Peter Pan onaangenamer en egocentrischer dan in de Disney-film (zie Peter Pan op youtube). Ook de gevechten tussen de piraten van de gevreesde Kapitein Haak, de Indianen en de 'Lost Boys' zijn dodelijker en wreder.



Bestel nu bij bol.com


Peter Pan
J.M. Barrie

Het tragische verhaal van sovjetgeneraal Vlasov

In juni 1941 viel nazi-Duitsland de communistische Sovjet-Unie onverwacht binnen (Operatie Barbarossa). Een zeer wrede oorlog was het gevolg, waarin de Duitsers en Russen elkaar meedogenloos en in grote getale afslachten.

Desondanks zouden duizenden Russische krijgsgevangenen zich bij het Duitse leger aansluiten. Dat was meestal uit zelfbehoud, want de kans om levend uit een Duits krijsgevangenkamp te komen was voor een Rus niet erg groot.

Het gezicht van deze Russen in vreemde krijgsdienst werd generaal Andrej Vlasov (1900-1946). Hij was tijdens de Russische burgeroorlog (1918-1921) snel opgeklommen in het Rode Leger. In de jaren dertig werd hij als militaire adviseur naar China gestuurd en reorganiseerde hij een deel van het sovjetleger.

Vlasov had in de winter van 1941-42 een belangrijke rol gespeeld bij de succesvolle verdediging van Moskou. In de zomer van 1942 werd zijn leger bij een mislukte actie om Leningrad te ontzetten omsingeld en vernietigd. De generaal werd een paar weken later door de Duitsers gevangen genomen.

De Duitsers waren er ondertussen achtergekomen dat de invasie van de Sovjet-Unie was vastgelopen. Operatie Barbarossa was in de eerste maanden een zegetocht geweest, maar het verzet van de Russen bleek in 1942 bijzonder taai te zijn.

Daarom gingen er bij de Duitsers discreet stemmen op om een leger uit de miljoenen Russische krijgsgevangen te vormen. Dat moest dan zogenaamd voor Rusland en tegen dictator Stalin en zijn kliek vechten. Het was daarom zeer belangrijk dat een dergelijk leger een geloofwaardige en charismatische Rus aan het hoofd zou krijgen.

Dat zou de kans aanzienlijk vergroten dat de Russische soldaten er zich er bij aan zouden willen sluiten en dat het plan goedgekeurd zou worden door de ongetwijfeld sceptische leiding van nazi-Duitsland. Als snel kwamen de Duitsers die dit anti-stalinistisch 'bevrijdingsleger' wilden vormen uit bij generaal Vlasov.

In de roman Hij heette Vlasov (Arbeiderspers 2006) laat de auteur Jean-Christoph Buisson een Franse journalist in Rusland in 1993 bij toeval op de geschiedenis van het 'Vlasov-leger' stuiten.

De journalist krijgt het verhaal totaal onverwacht van een ooggetuige te horen. Omdat hij deze hoogbejaarde kluizenaar niet helemaal vertrouwt gaat hij op zoek naar de historische feiten.

Buisson heeft het verhaal van de Russische kluizenaar en de onderzoekingen van de Franse journalist op een knappe en zeer leesbare manier met elkaar verweven. Het mooi uitgegeven boek in de serie Oorlogsdomein van de Arbeiderspers is daardoor een prachtige combinatie van fictie en non-fictie geworden.

Oordeel: ****


Bestel nu bij bol.com


Hij heette Vlasov
J.-Chr. Buisson